Evinizde dört nala koşan fare ve sıçanların vermiş olduğu rahatsızlık sadece yemekleri ve malzemeleri kemirerek kullanılamaz hale getirmekten veya görüntü kirliliğinden ibaret değildir. Taşıdıkları parazit ve mikroplari bulundukları bölgedeki insanlara bulaştırarak ciddi sağlık sorunlarına sebep olabilirler.
Bu yazıda en bilinen sıçan ve fareden bulaşan hastalıklar nelerdir, nelere dikkat edilmesi gerekir gibi konulardan bahsedeceğiz.
Hanta Virüs Akciğer Sendromu
İlk olarak sağlık yönünden farelerin zararları arasında ilk akla gelen hastalıktan başlayalım. Hantavirus Pulmonary Syndrome (HPS) olarak bilinen ve ilk kez 1993 yılında farkedilen hantavirüs, sıçan ve fareden bulaşan hastalıklar arasında en bilinenlerindendir. Sıçan ve farelerden taşınan bu hastalık diğer canlılara bulaşabilir. Şehirde ve şehir dışı kırsal bölgelerde ciddi tehlikelere sebep olurlar. Dünya′da oldukça yaygın bir sağlık sorunudur.
Hanta virüs akciğer sendromu başta akciğer olmak üzere kalp ve böbrekleri de etkileyen bir hastalıktır. Belirtileri grip ile benzerdir ancak hızla bünyede etkisini güçlendirir ve tedavi edilmezse ciddi sağlık sorunlarına sebep olabilir. Kemigenler ise virüslerden olumsuz etkilenmez.
Hantavirüsün yayılması ile ilgili bilinenlerden bazıları;
-
İdrar ve dışkı, tükürük bulaşan tozun havaya karışması ve solunması
-
Virüs taiıyan kemirgen tarafından ısırılmak
-
Virüs taşıyan fare veya onun dışkısına dokunmak
Virüs insandan insana temas yolu ile bulaşmaz. Hastalığın belirlenmesi zor olabilir, çünkü grip belirtilerine oldukça benzerdir. Hantavirüs hastaneye yatılarak yoğun tedavi gerektiren bir hastalıktır ve ciddi bir etkilenme varsa %40 oranında ölüm ile sonuçlanabilir.
Dikkatli olunması gereken ciddi bir hastalıktır ancak çok sık görülmez. Başlıca taşıyıcısı geyik faresi olarak adlandırılan bir tarla faresi cinsidir. Sık görülmese bile dikkat edilmesi gerekir. Bilinen bir tedavisi yoktur.
Leptospiroz Enfeksiyonu
Leptospirosis olarak bilinen hastalık, leptospira adlı bakteriden kaynaklanır ve kemirgen başta olmak üzere çiftlik hayvanları gibi birçok hayvandan bulaşabilir. Hayvanlar bakteriler tarafından etkilemese de farelerden insanlara bulaşan hastalıklar içerisinde yer alan bu hastalık insanlar için ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir.
Hastalığın insanlara bulaşma sebepleri arasında;
-
Kemirgenler dahil olmak üzere hayvan idrarının bulaştığı yiyecek ve içecek tüketimi
-
Cilt veya burun yolu ile hayvan idrarı karışmış su veya toprak ile muhattap olmak
Hastalığın hafif seyrettiği durumlarda baş ağrısı, ateş, ishal ve kusma gibi gribe benzer belirtiler görülebilir. Ciddi durumlarda ise menenjit, karaciğer ve böbrek yetmezliği gibi rahatsızlıklara yol açabilir.
Erken teşhis yapılırsa hastalıktan antibiyotik kullanımı ile kurtulunabilir. Tedavi edilmeyen hastalar ise aylar süren bir hastalık süreci geçirebilir. Genellikle hastalığı atlatırlar. Ancak hastalık menenjit (beyin ve omurilik dokularında iltihap) veya karaciğer ve böbrek yetmezliğine doğru ciddi bir hal alırsa hastanın ölmesine sebep olabilir.
Lymphocytic Choriomeningitis (LCM) Virüsü
Farelerden insanlara bulaşan hastalıklar içerisinde yer alan Lymphocytic Choriomeningitis virüsü dünyanın her tarafında görülen, beyinsel fonksiyonları etkileyen ve genellikle ev faresi üzerinden bulaşan bir hastalıktır. Başlangıçta iştahsızlık, ateş, kas ağrıları, baş ağrısı, bulantı ve kusma gibi belirtiler görülebilir. Hastalık sonraki evrede menenjit ve ensefalit (beyin iltihabı) gibi ciddi sorunlara neden olabilir.
Normalde laboratuvarda kullanılan kobay fareleri veya evde beslenen hamsterlardan bulaşmaz ancak hastalık bulunan ortamdaki başka bir fare tarafından hastalık kapabilir.
Hastalığın bulaşma sebepleri leptospirozda olduğu gibidir;
-
Kemirgenlerin idrar ve dışkısı ile kirlenen tozun solunumu
-
Hastalıklı kemirgenin idrar ve dışkısına dokunmak
Hastanede yatarak ağır dozda iltihap giderici ilaçlar kullanılarak tedavi edilmesi gerekir. Önlem ise kemirgen ve onların bulunduğu ortamlardan uzak durmaktır.
Veba
1347 – 1351 yılları arasında başta avrupa olmak üzere dünya genelinde yaklaşık 100 milyon kişinin ölümüne sebep olan ″kara ölüm″ olarak da adlandırılan fareden bulaşan hastalıklar arasında en bilinenlerinden olan veba hastalığına ″Yersinia pestis″ bakterisi neden olur. Erken teşhis edilirse antibiyotiklerde kolaylıkta tedavi edilir. Ancak günümüzde hala ciddi bir hastalık olarak bilinir.
Vebaya sebep olan bakteriler pire, fare ve sıçan, yabani kır köpekleri, tilki gibi birçok hayvandan bulaşabilir. Veba günümüzde dünya çapında 1000 – 2000 arasında kişiyi etkileyen, nadir görülen ve genelde gelişmemiş bölgelerde belirlenen bir hastalıktır.
En sık görülen sebeplerden bazıları;
-
Bakterileri taşıyan hayvanlara dokunmak
-
Bakterileri taşıyan pireler tarafından ısırılmak
Hastalığın başlarında karın ağrısı, ishal, bulantı ve kusma, titreme ve ateş, halsizlik gibi belirler görülür. Kesin teşhis kan tahlilinde ortaya çıkar. Güçlü antibiyotik kullanarak belirtilerin hafifletilerek hastalıktan kurtulunması sağlanır. Ayrıca tedbir olarak veba aşısı da mevcuttur.
Sıçan Isırığı Ateşi
Hem fareler hem sıçanlar tarafından bu hastalığa sebep olan bakteriler bulunabilir. Dünya çapında görülebilir. Hastalık ateş, kusma, baş ve kas ağrısı gibi belirlilerle kendini gösterir.
Hastalık başlangıcında ateşten hemen sonra el ve ayaklarda kaşıntı ve döküntüler görülebilir. Tedavi edilmezse akciğer, karaciğer ve böbrek enfeksiyonlarına kadar rahatsızlık gelişebilir, beyin ve kalp enfeksiyonları bile görülebilir.
Hastalığın insanlara bulaşma sebepleri arasında aşağıdakiler söylenebilir;
-
Kemirgen tarafından ısırılma veya yaralanmak
-
Ölen kemirgene dokunmak
-
Sıçan dışkısının karıştığı yiyecek veya içeceği tüketmek
Hastalık genellikle ağır antibiyotik kullanımı ile tedavi edilir. Tedavi edilmezse hastada çok ciddi ve öldürücü sağlık sorunlarına sebep olabilir.
Salmonella Hastalığı
Salmonella dünya çapında oldukça yaygın bir gıda kaynaklı hastalıktır. Sıçan ve fare gibi kemirgen dışkılarının yiyecek ve suyu kirletmesi dahil olmak üzere birçok sebepten dolayı insanlara bulaşabilir. Hastalığı taşıyan kemirgenlerle doğrudan temas da hastalığın bulaşması için bir sebeptir.
Salmonella belirtileri hafif seyredebilir. Çünkü bu bakteriler insanlar da dahil olmak üzere hayvanların bağırsaklarında bulunurlar. Ancak büyük bir enfeksiyon söz konusu ise kusma, bulantı, karında kramp, ishal, ateş, titreme, baş ağrısı ve dışkıda kan görülmesine sebep olabilir.
Salmonella hastalığının sebepleri arasında aşağıdakiler olabilir;
-
Kemirgen dışkısı veya başka kaynaklardan salmonella bakterileri alan yiyecek ve içeceklerin tüketilmesi
-
Salmonella hastalığı bulunan kemirgen, evcil kuş ve sürüngenlerle direkt temas kurmak
-
Temizliğine önem vermeyen insanlarla muhattap olmak
-
Bakteri içeren meyve ve sebzeyi veya iyi pişmemiş et tüketmek
Salmonella tedavisi genellikle uygulanmaz çünkü hastalık genellikle kısa sürede kendi kendine çözülür. Ciddi bir enfeksiyon söz konusu ise ishal giderici ilaçlar veya antibiyotiklerle tedavi edilmesi gerekebilir.
Tularemi Hastalığı
Tavşan ateşi ve avcı hastalığı gibi isimlerle adlandırılan ″Francisella tularensis″ adlı bakterinin neden olduğu, sincap, kunduz, fare ve sıçan gibi kemirgenler tarafından bulaşan bir hastalıktır.
Hastalık bir böcek ısırmasından kaynaklanıyorsa genellikle ısırılan yerde ülser oluşmasına sebep olur. Yiyecek ve içecekler üzerinden rahatsızlanılırsa öksürük veya akciğer enfeksiyonuna neden olabilir. Hastalık hafif seyredebilir veya ciddi sağlık sorunlarına sebep olabilir. Kesin teşhis zor olabilir, kan testi gerektirir.
-
Hastalığı taşıyan ölmüş hayvanın cesedine dokunmak
-
Hastalık taşıyan kene veya sinek tarafından ısırılmak
-
Kirlenmiş su veya yiyecek tüketmek
-
Bakterilerin bulunduğu tozun uçuşması ile birlikte onu solumak
Kesin teşhis sonucunda ağır antibiyotik ilaçlar tarafından tedavi edilir. Hasta tedaviler sonucunda genellikle tamamen iyileşir ancak tedavi süreci haftalarca sürebilir.
Böylelikle oldukça hızlı üreyen, zaman içerisinde hastalık da dahil olmak üzere yaşadığınız ortama büyük tahribatlara neden olabilecek sıçan ve fareden bulaşan hastalıklar nelerdir kısaca görmüş olduk.
