Lağım faresi sıçan türünde kemirgenlerdendir. Norveç sıçanı, kahverengi sıçan, göçmen sıçan gibi birçok isimle anılır. Dünya çapında en bilinen adı norveç sıçanı (norway rat), bilimsel adıyla (binominal nomenclature) rattus norvegicus olarak bilinir.
Dünya′da yaşadığı bölgelere göre de paris sıçanı, iskele sıçanı, hannover sıçanı, sokak sıçanı, kanalizasyon sıçanı gibi farklı isimlendirmeler yapılır. Başlangıçta almanyada bir şehir olan hannover şehri ile özdeşleşmesiyle birlikte hannover sıçanı olarak bilinirdi. İngilizler 18. yüzyılda norveç gemilerinden ingiltereye göç ettiklerini varsaydıkları için norveç faresi olarak adlandırıldılar.
Genel olarak norveç sıçanı olarak dünya çapında bilinse de dünyaya norveçten yayılmamıştır. Bilim adamları tarafından 20. yüzyılda yapılan bir araştırmaya göre milattan sonra 1500′lü yıllarda çin ve orta asyadan dünyaya yayıldıkları anlaşıldı. Bugün dünyada ev faresi ve çatı faresi ile birlikte en yaygın fare türü olarak bilinir.
Lağım Faresi Özellikleri – Nasıl Anlaşılır?
Ağır ve büyük vücut, sivri olmayan burun, küçük göz ve vücutlarına oranla ufak kulakları bulunur. Vücudunun genelini kaplayan kızıla doğru kayan kısa, yoğun ve kaba görünen kahverengi renk tonuna sahip kürkü, göbek tarafı gri-beyaz renkli ve dağınık siyah saçlı bir görünüme sahiptir.
Yaklaşık 500 gram ağırlığına, 28 cm kafa ve vücut uzunluğuna ulaşabilirler. Kuyruğu ise pullu, kaba görünümlü ve sıçanın kafa ve vücut uzunluğundan biraz kısadır.
Lağım Faresi ile Çatı Faresinin Karşılaştırılması
Lağım fareleri görünüşlerindeki benzerliklerinden dolayı çatı faresi ile karıştırılabiliyor. İki kemirgen türü de sıçandır. Peki nasıl ayırt edilir?
Öncelikle lağım fareleri çatı faresinden daha büyüktür. Daha ağır ve daha uzundur. Aynı zamanda kahverengi renk tonları daha fazladır ve gözleri, kulakları çatı farelerine kıyasla oldukça küçüktür. Kuyruğu ise çatı faresine kıyasla daha kısadır.
Lağım faresi ile çatı faresi arasındaki ayırt edici bir diğer özellik de, çatı faresinin evin tavan ve çatı kısmında yani üst kısımlarda yaşamaya eğilimli olması, lağım faresinin de çatı faresinin aksine zemin ve bodrumda yaşamayı tercih etmesidir.
Lağım Faresi Eve Girer Mi? İstila Eder Mi?
Lağım fareleri evlere girebilir ve çoğalarak istila boyutunda sorunlara sebep olabilir. Araştırmalara göre 16. yüzyılda çin ve orta asyadan gemilerle avrupaya taşınan lağım fareleri, sonrasında göçmen gemilerle avrupadan amerikaya ulaştıkları düşünülüyor. Günümüzde lağım fareleri dünyada bütün kıtalarda bulunan bir kemirgen türüdür.
İnsanlar üzerinde kötü etkiler bırakmalarının yanı sıra küçük adalarda birçok türün yok olmasına neden olmuşlardır.
Lağım Faresi Ömrü ve Üremesi
Lağım farelerinin ömrü ortalama olarak 2 – 3 yıl arasında değişir. İnsanların bakımı ile ilgilendiği durumlarda ise 4 – 5 yıl kadar yaşayabilirler. Dişi lağım fareleri 4 ayda, erkek lağım fareleri ise 3 ayda üremeye hazır bir şekilde büyürler. Üreme dönemleri ise çoğunlukla sıcak bahar ve yaz aylarıdır.
21 ile 24 gün arasında gebelik süreleri bulunan lağım fareleri yılda 6 – 7 kere doğum yapabilirler ve her doğumlarında yaklaşık 8 yavru dünyaya getirebilirler. Doğum yaptıklarında aynı gün veya ertesi gün tekrar hamile kalabilirler. Bu üreme yetenekleriyle olduça hızlı çoğalabilirler.
Lağım Faresi Nerede Yaşar?
Lağım farelerinin yaşam alanları oldukça çeşitlidir. Ormanlık alanlarda ve arazilerde yaşayabilirler ki genellikle ormanlarda yaşarlar. Ancak çoğalan insan nüfusu ile birlikte insanlara yakın yerlerde yaşamayı tercih ediyorlar. Çiftlikler ve tarlalarda yaşamalarının yanı sıra şehirler ve diğer yerleşim yerlerinde de yaşarlar.
Çiftliklerde yaşayanları tahıl depoları, hayvan barınakları ve kulübelerinin yakınlarında olmayı tercih ederler. İnsanların yoğunlukta olduğu şehir ve diğer yerleşkelerde ise başta lağımlar olmak üzere evlerin içerisinde, bodrum ve depolarda, marketlerde, kısaca gıda kaynaklarına yakın ve gizli olabilecekleri yerleri tercih ediyorlar.
Lağım fareleri yeterli gıda ve suya ulaşabilecekleri, yuva kurabilecekleri gizli alanlar buldukları sürece herhangi bir yerde yaşayabilirler. Yiyecekleri depolamak ve yuva kurmak için binalarda oyuklar açarlar.
Lağım Faresinin En Sevdiği Yiyecekler – Yiyecek Alışkanlıkları
Lağım fareleri hemen hemen her şeyi yiyebilir. Ancak seçicidirler. Kirli ve bayat yiyecekler yerine temiz ve taze yiyecekler yemeyi tercih ederler.
Lağım faresinin sevdiği yiyecekler arasında tahıl ve tohumlar, sebze ve meyveler, fındık, fıstık gibi kuruyemişler, et ve balık gibi yiyecekler bulunmakta. Güçlü koku alma yetenekleriyle gıda kaynaklarını kolaylıkla tespit ederler. Günlük yaklaşık 30 gram yiyecek, 30 ml sıvı tüketmeleri gerekir.
Su ihtiyaçlarını çoğunlukla yiyeceklerden karşıladıkları için tükettikleri gıdaya göre su ihtiyaçları değişir. Kuru yiyecekler yerlerse daha fazla, nemli yiyecekler yerlerse daha az su içmeye ihtiyaç duyarlar.
Su kenarlarında yaşayan fareler balık tutabilirler. Civciv, kuş, kertenkele veya kıtlık zamanında kendi türlerinden fareleri dahi avlar ve yerler.
Lağım Faresini Yiyen Avcılar
Bazı hayvanlar lağım farelerinin doğal avcılarıdır ve onları yakalayarak yiyebilirler. Bunlardan bazıları aşağıdaki gibidir;
- Baykuş ve kartal gibi etçil kuşlar
- Kurt, tilki, köpek ve kediler
- Yılan ve büyük sürüngenler
Ayrıca zararlı ve görünmelerinden dolayı insanlar tarafından istenmezler. Dolayısıyla bu avcılar arasına insanlar da dahildir.
Alışkanlıkları
Lağım fareleri gececidir. Şafak ve alacakaranlık en aktif oldukları vakitlerdir. Yuva kurma ve yiyecek bulma faaliyetleri karanlık vakitlerde gerçekleştirirler. Renk körüdür ve zayıf görürler ancak güçlü koku alma ve dokunma yetenekleriyle bu zayıflıklarını giderirler.
Zeminde en küçük titreşimleri dahi hissedebilirler. Tamamen karanlıkta olsalar bile bıyık ve pençeleriyle geçtikleri yolu hissedebilirler.
Birbirleriyle hareket ve ses yoluyla iletişim kurarlar. İnsanların duyamayacağı kadar düşük frekansta sesler çıkartarak birbirleriyle haberleşebilirler.
İnsanlar için en sıkıntılı durumlardan birisi ise oldukça şüpheci olmalarıdır. Yiyecekler de dahil olmak üzere her şeyden şüphelenmeye meyillidirler. Bu yüzden yakalanmaları veya öldürülmeleri diğer kemirgenlere kıyasla daha zordur.
Akıllılardır ve hafızaları iyidir. Bu özellikleri kanalizasyon sistemlerinde ve yuva veya kendilerine belirledikleri bölgelerde kolaylıkla ilerlemelerini sağlar. Aynı zamanda yukarıda bahsettiğimiz gibi şüphelendikleri veya farkettikleri kendilerine zarar verebilecek nesneleri hatırlarlar.
Oldukça iyi yüzerler. Bu yüzden kanalizasyon ve suya yakın bölgelerde yaşayabilirler. Gölet veya denizde yüzen farelere de rastlanabilir. Bu özelliklerinden dolayı bazı bölgelerde su sıçanları olarak da bilinirler.
Pençelerini kullanarak tırmanış yapabilirler ancak diğer farelere kıyasla ağır oldukları için uzun süre bu hareketini sürdüremez ve hızlı tırmanamazlar.
Utangaçdırlar. Bu yüzden insanlardan uzak durmaya gayret ederler. Ancak bazen agresifleşebilir ve insanlara saldırabilirler. Hastalık taşıyabilme durumları da olduğu için dikkat edilmesi gereken tehlikeli bir kemirgendir.
Lağım Faresi İstilasının Belirtileri
Lağım faresinin var olup olmadığını tespit edebilmek için aşağıdaki yönergeler izlenebilir;
-
Dışkılar: Lağım faresinin dışkısı genellikle siyahtır ancak yediklerine göre farklılık gözlemlenebilir. Kuru üzüme veya kapsüle benzeyen, oval şekilli ve sivri olmayan, uçları ovaldir. Ortalama 2 cm uzunluğundadır.
-
İdrar: Islak veya kuru idrar kalıntıları ışığın tutulmasıyla farkedilebilir.
-
Ayak izleri: Sıçanın tozlu yerlerden geçmesiyle belirginleşen ayak izlerini farkedebilirsiniz. Aynı zamanda kuyruk izlerini de görebilirsiniz. Şüphelendiğiniz yerlere yüzeysel olarak biraz pudra tozu dökerseniz farelerin güzergahlarını tespit etmeniz kolaylaşır.
-
Lekeler: Sıçan ve fareler geçtiği güzergahlardaki zemin ve duvarda kürklerindeki yağ ve kirlerden dolayı lekeler oluşabilir. Bu noktalarda ayrıca kemirgenlere ait tüyler de farkedebilirsiniz.
-
Kemirme izleri: Tahta, ambalaj, yiyecek veya herhangi bir malzemede kemirme izleri farkedilebilir. Bu kemirme izleri yeni ise pürüzlü, eski ise pürüzsüz ve yağlı olur. Böylelikle fare istilasının devam ettiğini veya eskiden kalma bir iz olduğunu ayırt edebilirsiniz.
Yuvaları binaların alt kısmında, bodrum katında, çalı, süprüntü ve çöplerin arasında olabilir.
Lağım Faresinin Verebileceği Zararlar
Sıçan ve farelerin zararları içerisinde en başta gelenlerden birisi de tarlalarda hasattan önce ürünlerde kayıplar yaşanmasına sebep olmalarıdır. Depolanmış gıdalar da sıçanların idrar ve dışkıları yüzünden kirlenme meydana gelir. Ayrıca gıda ambalajlarını da dişleri ile kemirerek zarar verirler.
İnsanların yaşadığı yapılara giren sıçanlar kemirme veya yuva kurmak için duvarları oyması başta olmak üzere binanın temellerinin zayıflamasına, su boruları ve elektrik kablolarının zarar görmesine ve daha birçok zarara neden olurlar.
Fidanlıklarda yeni ekilen fidanlar veya başka yere taşınan ağaçlar sıçanların yuva kurması sebebiyle zarar görebilir.
Lağım Faresinden Bulaşan Hastalıklar
Lağım faresi de bir sıçandır demiştik. Haliyle sıçan ve fareden bulaşan hastalıklar da taşıyabilmektedirler. Hem insanlara hem hayvanlara bu taşıdıkları hastalıkları bulaştırabilirler. Leptospiroz, sıçan ısırığı ateşi, endemik (murin) tifüs, salmonella, trişinellozis, hantavirüs, veba başta olmak üzere birçok hastalığı taşıyabilir ve bulaştırabilir.
Lağım Fareleriyle Mücadele
Lağım farelerinin üremesi süreci hızlıdır. Bu sebeple girdikleri mekanda kısa sürede oldukça yüksek sayılarda bir nüfusa sahip olabilirler. Lağım farelerinin varlığını erken tespit etmeniz ve buna göre etkili önlemler almanız bu kemirgenlerden kurtulmanız için kilit bir noktadır.
Aktif bir şekilde mücadele etmelisiniz. Mücadelenize yardımı dokunacak bazı yöntemler aşağıdaki gibidir;
-
Farelerin giriş ve geçiş yapabileceği aralık ve delikleri sağlam bir şekilde kapatın. Bu noktada çelik yün kullanmanız sıçanların kemirerek tekrar geçiş noktaları oluşturmasına engel olacaktır.
-
Sızdıran boruları onarın. Çatı ve bodrumdaki nem ve suyun olmamasını sağlayın.
-
Hava aldırmayan, kemirilmeye dayanıklı ve sıçanların ulaşamayacağı noktalarda yiyeceklerinizi saklayın.
-
Yemek kırıntıları bulundurmayın. Evinizi sık sık süpürün ve temizleyin. Bulaşık artıklarını bekletmeyin. Evcil hayvanlarınızın yiyeceklerini açıkta bırakmayın.
-
Tamamen kapanan ve mümkünse hava kaçırmayan çöp kutuları tercih edilmeli. Sık sık çöp kutuları boşaltılmalı. Akşam olmadan çöplerin boşaltılması etkili bir yöntem olacaktır. Mümkünse evde çöp kutusu bulundurmamanız çok daha etkili olacaktır.
-
Yaşadığınız ortamı temiz olmalı ve dağınıklıktan kaçınılmalı.
-
Evinizin dışındaki uzun otları kesin, gereksiz eşyaları kaldırın ve evinize sarkan dalları budayın. Fareler buralarda saklanabilir, evinize geçiş yapmak için kullanabilir.
-
Fare için kesin çözüm sağlayan etkili ürünler tercih edilmeli. Bu vaktinizi kaybetmemenize, farelerin daha fazla çoğalmamasını ve onlardan tamamen kurtulmanızı sağlayacaktır.
